Du thuyền vịnh Hạ Long thường gắn với những đảo đá vôi sừng sững, làn nước xanh ngọc, hang động ẩn mình và làng chài nổi. Nhưng ngoài những cảnh quan biểu tượng ấy, vịnh còn là nơi có một truyền thống lặng lẽ hơn phát triển song hành cùng ngành du lịch: nghề nuôi cấy ngọc trai.

Chuyến thăm trại ngọc trai cho du khách thấy mối quan hệ tinh tế giữa thiên nhiên và bàn tay con người. Tại đây, những con trai được nuôi cẩn thận dưới biển nhiều năm trước khi một nhân nhỏ có thể trở thành viên ngọc lấp lánh. Trong chuyến du thuyền qua vịnh Hạ Long, du khách có thể được tận mắt chứng kiến quá trình hấp dẫn này và khám phá cách ngọc trai Quảng Ninh xây dựng danh tiếng và bản sắc riêng.

Sơ lược lịch sử nghề nuôi ngọc trai trên vịnh Hạ Long

Nghề nuôi ngọc trai trên vịnh Hạ Long bắt đầu từ những năm 1990, khi nơi đây có một trong những cơ sở nuôi ngọc trai đầu tiên ở vùng đông bắc Việt Nam. Ngành nghề ban đầu phát triển qua một liên doanh Việt – Nhật, dựa trên kinh nghiệm lâu đời của Nhật Bản về nuôi cấy ngọc trai.

Năm 2009, đối tác Việt Nam tiếp quản hoạt động từ phía Nhật và bắt đầu xây dựng bản sắc riêng cho ngọc trai Hạ Long. Thay vì chỉ cung cấp ngọc thô cho Nhật Bản chế tác và gắn thương hiệu, ngọc trai nuôi tại địa phương dần được công nhận là sản phẩm riêng.

Sự phát triển này đạt cột mốc quan trọng năm 2015, khi các sản phẩm ngọc trai của Công ty CP Ngọc trai Hạ Long được công nhận là sản phẩm OCOP (Mỗi xã một sản phẩm) của thành phố Hạ Long. Năm 2020, các sản phẩm ngọc trai Akoya, Tahiti và South Sea của công ty đạt chứng nhận OCOP 5 sao quốc gia, phản ánh chất lượng và danh tiếng mà ngành đã xây dựng.

Các trại ngọc trai cũng bắt đầu đón du khách từ khoảng năm 2010, biến nghề nuôi ngọc thành trải nghiệm du lịch độc đáo trên vịnh Hạ Long. Ngày nay, các trại ở Tùng Sâu và Vung Viêng là những nơi du khách có thể tìm hiểu nghề truyền thống mà vô cùng chuyên biệt này.

Trại ngọc trai Tùng Sâu

Cách đất liền khoảng 16 km, áng Tùng Sâu nằm nép mình ở một góc kín gió của vịnh Hạ Long. Thay vì chỉ ngắm cảnh, du khách được thấy cách con người tận dụng môi trường biển êm đềm của vịnh để nuôi cấy ngọc trai.

Trong chuyến thăm, du khách có thể tìm hiểu chu kỳ nuôi trai, xem những lồng nổi nơi trai được nuôi và quan sát trình diễn các kỹ thuật tinh xảo trong nuôi cấy ngọc trai.

Trại ngọc trai Vung Viêng

Vung Viêng là một khu vực khác gắn với nghề nuôi ngọc trai trên vịnh Hạ Long. Dừng chân tại đây, bạn sẽ thấy trai được nuôi ra sao, quá trình tạo ngọc được kích thích thế nào và vì sao việc nuôi thành công phụ thuộc rất nhiều vào vùng nước sạch, êm.

Vung Viêng cũng gắn với di sản cộng đồng làng chài nổi truyền thống của vịnh Hạ Long. Dù cộng đồng đã thay đổi theo thời gian, nơi đây vẫn là địa điểm hấp dẫn để hiểu cách con người đã thích nghi cuộc sống và sinh kế với biển.

Các loại ngọc trai ở vịnh Hạ Long

Ngọc trai Akoya là loại quen thuộc nhất. Đôi khi được gọi là "nàng thơ của biển cả", trai Akoya thường mất khoảng hai đến ba năm để tạo ngọc kích thước khoảng 3-10 mm. Màu sắc tinh tế từ trắng tinh, hồng nhạt đến vàng và xám thời thượng.

Ngọc trai Tahiti nổi tiếng với vẻ tối huyền bí và màu sắc ấn tượng. Những viên ngọc lớn hơn này, thường khoảng 6-15 mm, cần nhiều năm nuôi cấy, thường bốn đến sáu năm, mới sẵn sàng thu hoạch.

Tiếp đến là ngọc trai South Sea, thuộc loại ngọc trai biển nuôi cấy lớn và quý nhất. Trai sống ở vùng nước sâu hơn và có thể cần sáu đến tám năm nuôi. Ngọc có thể đạt đường kính khoảng 10-20 mm và đặc biệt được yêu thích nhờ sắc vàng ấm áp.

Ngọc trai nuôi cấy hình thành thế nào?

Ngọc trai nuôi cấy hình thành qua cơ chế tự vệ tự nhiên được người nuôi kích thích cẩn thận. Kỹ thuật viên lành nghề cấy một nhân vỏ nhỏ cùng một mảnh mô màng áo vào con trai khỏe mạnh. Mô màng áo khiến trai bao phủ nhân bằng các lớp xà cừ — chất liệu mịn, bóng vốn lót bên trong vỏ trai.

Sau khi cấy, trai được thả lại biển trong các lồng treo. Trong hai năm hoặc lâu hơn, trai dần phủ lên nhân từng lớp xà cừ, tạo thành ngọc. Trong thời gian này, người nuôi thường xuyên vệ sinh lồng và theo dõi sức khỏe của trai.

Không phải con trai nào cũng sống sót hay tạo được ngọc, và chỉ một số ít cho ra ngọc có hình dáng, màu sắc, bề mặt và độ bóng xuất sắc. Sự kết hợp giữa thiên nhiên, công sức tỉ mỉ của con người và thời gian là điều khiến một viên ngọc nuôi cấy chất lượng cao trở nên đặc biệt.

Trải nghiệm gì tại trại ngọc trai vịnh Hạ Long?

Chuyến thăm trại ngọc trai thường mang tính thực hành và giáo dục hơn một điểm tham quan thông thường. Tùy lịch trình du thuyền và hoạt động hiện tại của trại, bạn có thể:

• Tìm hiểu cách nuôi trai. Hướng dẫn viên giải thích cách chọn trai, chăm sóc, treo dưới nước và bảo vệ khỏi bệnh tật, ký sinh trùng.
• Xem trình diễn nuôi cấy ngọc trai. Một điểm nhấn là được thấy kỹ thuật viên xử lý con trai và giải thích quá trình cấy nhân.

• Xem ngọc trai ở các giai đoạn khác nhau. Thay vì chỉ thấy trang sức thành phẩm, du khách hiểu được nhiều năm chăm sóc đằng sau mỗi viên ngọc.
• Khám phá bộ sưu tập thành phẩm. Phòng trưng bày của trại thường trưng bày ngọc trai đủ hình dáng, kích thước, màu sắc và phẩm cấp, cùng trang sức do nghệ nhân địa phương chế tác.
• Mua quà lưu niệm sản xuất tại địa phương. Với ai muốn mang về điều gì đặc biệt, một viên ngọc trai có thể là kỷ niệm ý nghĩa về thời gian ở vịnh Hạ Long.

Cách thăm trại ngọc trai trong chuyến du thuyền vịnh Hạ Long

Thăm trại ngọc trai có trong lịch trình của một số du thuyền vịnh Hạ Long. Điểm đến và hoạt động cụ thể phụ thuộc vào du thuyền, tuyến đường, thời tiết và điều kiện vận hành hiện tại. Vì vậy, các hoạt động được liệt kê chỉ mang tính tham khảo, không đảm bảo có ở mọi chuyến khởi hành.

Nếu muốn trải nghiệm nghề nuôi cấy ngọc trai, hãy kiểm tra kỹ lịch trình khi chọn du thuyền hoặc liên hệ chuyên gia du thuyền của chúng tôi để biết chuyến đi vào ngày bạn chọn có thăm trại ngọc trai không.